رویان؛ ستاره دانش ایرانی
پیشرفتهای علمی و پزشکی در دنیا با سرعتی خیرهکننده در حال حرکت هستند؛ موضوعی که اتفاقا ایران هم از آن جا نمانده و در مسیر این اوجگیری و پیشرفتها حضور پررنگی دارد. پژوهشگاه رویان، یکی از نمونههای درخشان این جریان است. این مرکز تحقیقاتی نهتنها در زمینه درمان ناباروری بلکه در نوآوریهای پزشکی با استفاده از سلولهای بنیادی بهمنظور درمان برخی بیماریهای صعبالعلاج نیز به موفقیتهای چشمگیری دست یافته است؛ آنقدر که پای بسیاری از افراد از سراسر دنیا را برای بهرهمندی از خدمات درمانی پیشرفته به ایران باز کرده و نام ایران را در میان کشورهای پیشرو در حوزه پزشکی تثبیت کرده است. در همین زمینه با دکتر احمد وثوق، معاون درمان و خدمات تخصصی پژوهشگاه رویان درباره فعالیتها، دستاوردها، گردشگری سلامت و چشمانداز آینده این پژوهشگاه به گفتوگو نشستهایم.
رویان در این سالها خوش درخشیده. برای شروع بگویید پژوهشگاه چگونه متولد شد؟
مرکز درمان ناباروری رویان در سال ۱۳۷۰ با هدف رفع نیاز مبرم به اولین مرکز تخصصی درمان ناباروری در تهران تأسیس شد. در آن زمان علیرغم فعالیتهای علمی برای درمان ناباروری در شهر یزد، تهران فاقد مرکزی پیشرفته برای ارائه روشهای نوین درمان ناباروری بود. رویان برای پر کردن این خلأ و ارائه خدمات درمانی بهروز تأسیس شد.
و حالا با گذشت بیشتر از ۳۰سال از تأسیس، دستاوردهای پژوهشگاه رویان در حوزه ناباروری چگونه با مراکز مشابه در سطح جهانی مقایسه میشود؟
در این مدت رویان نهتنها در زمینه درمانهای پیشرفته ناباروری به دستاوردهایی قابل مقایسه با بهترین مراکز جهانی رسیده است بلکه توانسته جایگاه ممتازی برای کشور در سطح جهانی ترسیم کند. بدیهی است فعالیتهای ما در خط مقدم علم پزشکی قرار دارد. پژوهشگاه رویان فراتر از ناباروری، در حوزههای پیشرفته پزشکی مانند سلولدرمانی، ژندرمانی، درمان بیماریهای صعبالعلاج و سرطان جایگاه بسیار خوبی در سطح جهان کسب کرده است. ما در عرصه درمانهای انقلابی پزشکی، از جمله درمانهای غیردارویی و غیرپزشکی برای بیماریهای لاعلاج همچنین ایمونوتراپی (درمان با سیستم ایمنی خود بیمار) فعالیتهای چشمگیر و درخشانی داشتهایم.
آیا این درمانهای نوین، بهخصوص در زمینه سلولدرمانی و ژندرمانی، به مرحله اجرا رسیدهاند یا همچنان در مرحله تحقیق هستند؟
بسیاری از تلاشهای تحقیقاتی ما به نتایج ملموسی رسیده و امروزه بهعنوان پروتکلهای درمانی استاندارد اجرا میشوند. با این حال بخشی از تحقیقات همچنان در مراحل آزمایشگاهی و بالینی (فازهای ۱، ۲ و ۳) درحال گذراندن فرآیند توسعه هستند تا به مرحله ارائه خدمت برسند. بهعنوان مثال توانستهایم کارآزمایی بالینی فاز ۳ فلج مغزی در کودکان با استفاده از سلولهای بنیادی را انجام دهیم و اثربخشی آن را اثبات کنیم. همچنین بااستفاده از سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای اماس و آرتروز نیز نتایج قابل قبولی کسب شده است.
در زمینه روشهای ناباروری، ایران و پژوهشگاه رویان چه پیشرفتهایی داشتهاند؟
ما در رویان خود را به روشهای ناباروری قدیمی محدود نکردهایم و همواره در پی ورود به علوم پیشرفتهتر جهانی هستیم. نوآوریهایی مانند بالغسازی تخمک در آزمایشگاه که پیش از این امکانپذیر نبود و منجر به از دست دادن تخمک میشد همچنین جداسازی و تزریق اسپرم با کیفیت بالا، جایگاه ما را ارتقا داده و شانس باروری زوجها را افزایش داده است. اغراق نیست اگر بگوییم روشهای ما در زمره بهروزترین تکنیکهای جهانی برای درمان ناباروری قرار دارد.
بدین ترتیب پژوهشگاه رویان میتواند در جوانی جمعیت نیز نقش ویژهای ایفا کند.
دقیقا همینطور است. در همین راستا ما در پژوهشگاه رویان، تمرکز ویژهای بر حفظ باروری داریم. این مهم شامل فریز کردن بافت باروری در پسران جوان پیش از درمانهای تهاجمی و همچنین فریز کردن تخمک برای بانوان است تا در آینده بتوانند از قدرت باروری خود استفاده کنند. درواقع چه بسیار پسربچههایی که در دوران کودکی و نوجوانی، درگیر بیماریهای سخت هستند و مداخلات درمانی میتواند باعث کاهش باروری آنها در بزرگسالی شود. همینطور دخترانی که فعلا شرایط باروری ندارند و لازم است که قدرت باروریشان برای سالهای آتی حفظ شود. به همین دلیل در حال حاضر، ضرورت حفظ باروری یکی از اهداف ویژهای است که در رویان دنبال میشود. بدیهی است که در شرایطی که کشور با نگرانی درخصوص سالمندی جمعیت مواجه است، یکی از اولویتهای اصلی ما فراهم کردن شرایط درمان برای زوجهای متقاضی فرزندآوری است. در کنار آن، حفظ قدرت باروری برای کسانی که در حال حاضر شرایط لازم برای فرزندآوری را ندارند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
با توجه به تخصص پژوهشگاه رویان از پتانسیل ارائه خدمات به گردشگران سلامت بگویید. در سالهای اخیر چه تعداد گردشگر خارجی از خدمات این مرکز استفاده کردهاند؟
پژوهشگاه رویان دارای پتانسیل قابل توجهی برای خدماتدهی به گردشگران سلامت است. در شرایط عادی، سالانه بیش از ۲۵۰۰زوج از کشورهای مختلف شامل آسیای میانه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، آسیای دور، اروپا و آفریقا و... برای درمان ناباروری به مرکز ما مراجعه میکنند. این مراجعات تحت عنوان «گردشگری سلامت» مدیریت شده و توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارزیابی میشوند؛ زوجهایی که از کشورهای خود نتیجه درمانی نگرفتهاند و با مراجعه به رویان به نتیجه رسیده و صاحب فرزند میشدند. موضوعی که هم ارزآوری قابل توجهی برای کشور دارد و هم باعث معرفی فرهنگ و جامعه ایرانی و شناخته شدن تجربه متخصصان ما در سطح جهان میشود. بدیهی است این رویدادها پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مثبتی داشته و دارند و تصویری واقعی از توانمندیهای کشور را به نمایش میگذارند.
آیا روند پذیرش گردشگران سلامت برای درمان ناباروری و سلولدرمانی در شرایط فعلی کشور هم ادامه دارد؟
در حال حاضر این روند با کندی مواجه شده است. امیدواریم با عادی شدن شرایط کشور و بازگشت به همان ثبات پیش از جنگ رمضان بتوانیم مسئولیت خود را در این زمینه دوباره احیا کنیم و آن را توسعه دهیم. پیش از این، گردشگری سلامت عمدتا بر درمان ناباروری متمرکز بود و گاهی سلولدرمانی نیز به آن اضافه میشد. با رسیدن به شرایط پایدار قصد داریم خدمات سلولدرمانی را در سطح جهانی گسترش دهیم و تعداد بیشتری از مراجعان را پذیرش کنیم.
برنامههای پژوهشگاه برای آینده چیست؟
پژوهشگاه رویان به حوزههای نوینی مانند سلولدرمانی، ژندرمانی و شبیهسازی ورود کرده است. به این باور رسیدهایم که این حوزهها میتوانند نقش مهمی در درمان زوجهای نابارور ایفا کنند و بهعنوان مسیری استراتژیک، دانش خود را با رویکردهای جدید توسعه میدهیم. علاوه بر این، با بهرهگیری از تجاربمان در زمینه شبیهسازی قصد داریم قدم مؤثری در اصلاح نژاد دامها در ایران برداریم و به جلوگیری از انقراض گونههای مختلف جانوری که در معرض خطر هستند کمک کنیم. این دانش و توانمندی در پژوهشگاه رویان وجود دارد و آماده ارائه آن به نهادهای نیازمند هستیم.
چه حمایتهایی برای تحقق این برنامهها مورد نیاز است؟
تحقق تمام این اهداف نیازمند حمایتهای ساختاری و پایهای است تا بتوانیم هزینهها را برای بیماران نیز قابل دسترستر کنیم. این حمایتها به ما کمک میکند تا بتوانیم خدمات پیشرفته خود را با شرایط بهتری به متقاضیان ارائه دهیم.
مرکز درمان ناباروری رویان در سال ۱۳۷۰ با هدف رفع نیاز مبرم به اولین مرکز تخصصی درمان ناباروری در تهران تأسیس شد. در آن زمان علیرغم فعالیتهای علمی برای درمان ناباروری در شهر یزد، تهران فاقد مرکزی پیشرفته برای ارائه روشهای نوین درمان ناباروری بود. رویان برای پر کردن این خلأ و ارائه خدمات درمانی بهروز تأسیس شد.
و حالا با گذشت بیشتر از ۳۰سال از تأسیس، دستاوردهای پژوهشگاه رویان در حوزه ناباروری چگونه با مراکز مشابه در سطح جهانی مقایسه میشود؟
در این مدت رویان نهتنها در زمینه درمانهای پیشرفته ناباروری به دستاوردهایی قابل مقایسه با بهترین مراکز جهانی رسیده است بلکه توانسته جایگاه ممتازی برای کشور در سطح جهانی ترسیم کند. بدیهی است فعالیتهای ما در خط مقدم علم پزشکی قرار دارد. پژوهشگاه رویان فراتر از ناباروری، در حوزههای پیشرفته پزشکی مانند سلولدرمانی، ژندرمانی، درمان بیماریهای صعبالعلاج و سرطان جایگاه بسیار خوبی در سطح جهان کسب کرده است. ما در عرصه درمانهای انقلابی پزشکی، از جمله درمانهای غیردارویی و غیرپزشکی برای بیماریهای لاعلاج همچنین ایمونوتراپی (درمان با سیستم ایمنی خود بیمار) فعالیتهای چشمگیر و درخشانی داشتهایم.
آیا این درمانهای نوین، بهخصوص در زمینه سلولدرمانی و ژندرمانی، به مرحله اجرا رسیدهاند یا همچنان در مرحله تحقیق هستند؟
بسیاری از تلاشهای تحقیقاتی ما به نتایج ملموسی رسیده و امروزه بهعنوان پروتکلهای درمانی استاندارد اجرا میشوند. با این حال بخشی از تحقیقات همچنان در مراحل آزمایشگاهی و بالینی (فازهای ۱، ۲ و ۳) درحال گذراندن فرآیند توسعه هستند تا به مرحله ارائه خدمت برسند. بهعنوان مثال توانستهایم کارآزمایی بالینی فاز ۳ فلج مغزی در کودکان با استفاده از سلولهای بنیادی را انجام دهیم و اثربخشی آن را اثبات کنیم. همچنین بااستفاده از سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای اماس و آرتروز نیز نتایج قابل قبولی کسب شده است.
در زمینه روشهای ناباروری، ایران و پژوهشگاه رویان چه پیشرفتهایی داشتهاند؟
ما در رویان خود را به روشهای ناباروری قدیمی محدود نکردهایم و همواره در پی ورود به علوم پیشرفتهتر جهانی هستیم. نوآوریهایی مانند بالغسازی تخمک در آزمایشگاه که پیش از این امکانپذیر نبود و منجر به از دست دادن تخمک میشد همچنین جداسازی و تزریق اسپرم با کیفیت بالا، جایگاه ما را ارتقا داده و شانس باروری زوجها را افزایش داده است. اغراق نیست اگر بگوییم روشهای ما در زمره بهروزترین تکنیکهای جهانی برای درمان ناباروری قرار دارد.
بدین ترتیب پژوهشگاه رویان میتواند در جوانی جمعیت نیز نقش ویژهای ایفا کند.
دقیقا همینطور است. در همین راستا ما در پژوهشگاه رویان، تمرکز ویژهای بر حفظ باروری داریم. این مهم شامل فریز کردن بافت باروری در پسران جوان پیش از درمانهای تهاجمی و همچنین فریز کردن تخمک برای بانوان است تا در آینده بتوانند از قدرت باروری خود استفاده کنند. درواقع چه بسیار پسربچههایی که در دوران کودکی و نوجوانی، درگیر بیماریهای سخت هستند و مداخلات درمانی میتواند باعث کاهش باروری آنها در بزرگسالی شود. همینطور دخترانی که فعلا شرایط باروری ندارند و لازم است که قدرت باروریشان برای سالهای آتی حفظ شود. به همین دلیل در حال حاضر، ضرورت حفظ باروری یکی از اهداف ویژهای است که در رویان دنبال میشود. بدیهی است که در شرایطی که کشور با نگرانی درخصوص سالمندی جمعیت مواجه است، یکی از اولویتهای اصلی ما فراهم کردن شرایط درمان برای زوجهای متقاضی فرزندآوری است. در کنار آن، حفظ قدرت باروری برای کسانی که در حال حاضر شرایط لازم برای فرزندآوری را ندارند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
با توجه به تخصص پژوهشگاه رویان از پتانسیل ارائه خدمات به گردشگران سلامت بگویید. در سالهای اخیر چه تعداد گردشگر خارجی از خدمات این مرکز استفاده کردهاند؟
پژوهشگاه رویان دارای پتانسیل قابل توجهی برای خدماتدهی به گردشگران سلامت است. در شرایط عادی، سالانه بیش از ۲۵۰۰زوج از کشورهای مختلف شامل آسیای میانه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، آسیای دور، اروپا و آفریقا و... برای درمان ناباروری به مرکز ما مراجعه میکنند. این مراجعات تحت عنوان «گردشگری سلامت» مدیریت شده و توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارزیابی میشوند؛ زوجهایی که از کشورهای خود نتیجه درمانی نگرفتهاند و با مراجعه به رویان به نتیجه رسیده و صاحب فرزند میشدند. موضوعی که هم ارزآوری قابل توجهی برای کشور دارد و هم باعث معرفی فرهنگ و جامعه ایرانی و شناخته شدن تجربه متخصصان ما در سطح جهان میشود. بدیهی است این رویدادها پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مثبتی داشته و دارند و تصویری واقعی از توانمندیهای کشور را به نمایش میگذارند.
آیا روند پذیرش گردشگران سلامت برای درمان ناباروری و سلولدرمانی در شرایط فعلی کشور هم ادامه دارد؟
در حال حاضر این روند با کندی مواجه شده است. امیدواریم با عادی شدن شرایط کشور و بازگشت به همان ثبات پیش از جنگ رمضان بتوانیم مسئولیت خود را در این زمینه دوباره احیا کنیم و آن را توسعه دهیم. پیش از این، گردشگری سلامت عمدتا بر درمان ناباروری متمرکز بود و گاهی سلولدرمانی نیز به آن اضافه میشد. با رسیدن به شرایط پایدار قصد داریم خدمات سلولدرمانی را در سطح جهانی گسترش دهیم و تعداد بیشتری از مراجعان را پذیرش کنیم.
برنامههای پژوهشگاه برای آینده چیست؟
پژوهشگاه رویان به حوزههای نوینی مانند سلولدرمانی، ژندرمانی و شبیهسازی ورود کرده است. به این باور رسیدهایم که این حوزهها میتوانند نقش مهمی در درمان زوجهای نابارور ایفا کنند و بهعنوان مسیری استراتژیک، دانش خود را با رویکردهای جدید توسعه میدهیم. علاوه بر این، با بهرهگیری از تجاربمان در زمینه شبیهسازی قصد داریم قدم مؤثری در اصلاح نژاد دامها در ایران برداریم و به جلوگیری از انقراض گونههای مختلف جانوری که در معرض خطر هستند کمک کنیم. این دانش و توانمندی در پژوهشگاه رویان وجود دارد و آماده ارائه آن به نهادهای نیازمند هستیم.
چه حمایتهایی برای تحقق این برنامهها مورد نیاز است؟
تحقق تمام این اهداف نیازمند حمایتهای ساختاری و پایهای است تا بتوانیم هزینهها را برای بیماران نیز قابل دسترستر کنیم. این حمایتها به ما کمک میکند تا بتوانیم خدمات پیشرفته خود را با شرایط بهتری به متقاضیان ارائه دهیم.
گفت و گو
ناصر ابراهیمی در گفت وگو با جام جم آنلاین ؛
قلعه نویی دل شیر دارد / بازیکنان خودشان را باور داشته باشند صعود میکنیم
